Dom Ludowy Bukowina Tatrzańska

Pochodził z Brzegów. Wychowywał się na Ryniasie, w otoczeniu szałasów i sąsiedztwie Tatr. Od młodości zajmował się pasterstwem. Był potomkiem białczańskich sołtysów Nowobilskich, dzięki czemu posiadał część tatrzańskich hal i polan. Bacował na Hali Pięć Stawów, najwyżej położonej hali polskich Tatr, która obejmowała Dolinę Pięciu Stawów Polskich i Dolinę Roztoki.Był ostatnim bacą w tej części Tatr przed wykupem oraz wywłaszczeniem całego obszaru hali i przejęciem własności nad tym terenem przez Tatrzański Park Narodowy.

Spośród bukowian rekrutowali się jedni z pierwszych znanych przewodników po Tatrach. Wiadomo, że w 1830 r. młodego kleryka Michała Głowackiego, późniejszego wikarego w Poroninie, doprowadził do Morskiego Oka przewodnik z Bukowiny, niejaki Buńda. Dobrym przewodnikiem znającym doskonale okolice Morskiego Oka i Pięciu Stawów był Jędrzej Para. Poeta i rysownik Bogusz Zygmunt Stęczyński wędrował po Tatrach z przewodnikiem Józefem Bigosem. Wśród górali, którzy wytyczali i budowali Orlą Perć wraz z ks. Walentym Gadowskim, znamy m.in. Józefa Budza z Bukowiny. Bukowianie uczestniczyli również w wyprawach taternickich ks. Gadowskiego i ks. Błażeja Łaciaka - pierwszego proboszcza tutejszej parafii.

Był księdzem, pedagogiem, wykładowcą w seminariach - duchownym i nauczycielskim, taternikiem, autorem publikacji o tematyce górskiej. Oznakował, wytyczył i wraz z góralami (m.in. z Bukowiny i Jurgowa) zbudował jeden z najtrudniejszych szlaków tatrzańskich - Orlą Perć. Zdecydował się wybudować w Bukowinie własną willę, którą nazwał „Primula”. Był to pierwszy dom letniskowy we wsi. Gościł w niej przyjaciół, z którymi wędrował po Tatrach. Dzięki temu w okresach letnich odprawiał Msze Święte w bukowiańskim kościele, jeszcze przed utworzeniem tu parafii.

Ród Dziadoni wywodzi się z Rzepisk. Od 1889 roku, gdy dobra zakopiańskie nabył hrabia Władysław Zamoyski, Jędrzej został wiernym strażnikiem tatrzańskich lasów hrabiego i jego dzielnym pomocnikiem w walce o polskość Morskiego Oka. Był myśliwym, gawędziarzem i muzykantem. Prowadził na Łysej Polanie karczmę, w której turyści wędrujący po Tatrach zatrzymywali się na posiłek i nocleg. Wraz ze swoimi czterema synami wieczorami grał gościom w karczmie.

Towarzystwo Przyjaciół Bukowiny zostało założone w 1926 r. Podczas pierwszego walnego zebrania wybrano zarząd w składzie: dr Teodor Łapiński z Warszawy - prezes,  Jan Gałdyn z Warszawy (rodem z Szaflar) - wiceprezes, Franciszek Ćwiżewicz z Bukowiny - sekretarz, Jan Brzeziński z Warszawy - zastępca sekretarza, Zofia Siwicka - skarbnik. Do współpracy z Towarzystwem włączyli się chętnie górale bukowiańscy. Dzięki staraniom Towarzystwa udało się m.in. wybudować drogę łączącą Bukowinę z Poroninem, w którym znajdowała się stacja kolejowa, doprowadzić do Bukowiny linię telefoniczną czy uzyskać zgodę na działanie Agencji Pocztowej.

Pochodziła z Poronina, z rodu Chowańców „Horwatków”. Po ukończeniu Liceum Pedagogicznego podjęła pracę w bukowiańskim przedszkolu, którego później została dyrektorem. Założyła w nim dziecięcy zespół góralski „Orlynta”, noszący dziś jej imię. Zespół ten przez kilka dekad był jedynym na Podhalu złożonym z dzieci w wieku przedszkolnym. Sama należała do zespołu regionalnego „Podhale – grupa tatrzańska” z Bukowiny Tatrzańskiej działającego pod patronatem Cepelii.

Pochodził z Suchego. Od młodości należał do zespołów góralskich. Był kierownikiem zespołów „Harnasie” i „Regle” z Poronina, którego dziś jest patronem. Założył również dziecięcy zespół „Małe Harnasie”. Był gawędziarzem, wielokrotnym laureatem Sabałowych Bajań, śpiewakiem, aktorem, konferansjerem Góralskiego Karnawału i Sabałowych Bajań, działaczem Związku Podhalan. W całym kraju był znany jako góralski przepowiadacz pogody w radiu i telewizji.

Był znakomitym gawędziarzem, nazywano go nawet „bukowiańskim Sabałą”. Wielokrotnie zdobywał najwyższe miejsce na Sabałowych Bajaniach. Występował w sztukach teatru z Bukowiny, tworząc niezwykle charakterystyczne role. Był nauczycielem, przewodnikiem tatrzańskim, znawcą historii Bukowiny, wieloletnim konferansjerem Góralskiego Karnawału i Sabałowych Bajań.

Był znakomitym stolarzem, snycerzem i rzeźbiarzem. Prowadził warsztat, w którym wykonywał meble, narty, skrzynie z limbowego drewna. Należał do Komitetu Budowy Domu Ludowego , którego znaczną część wyposażenia później sam wykonał. Wspierał działania Towarzystwa Przyjaciół Bukowiny. Na rowerze przemierzał okoliczne wsie i wyświetlał filmy, zbierając w ten sposób pieniądze na rzecz Domu Ludowego. Prowadził również budowę bukowiańskiej elektrowni. Uczył zawodu chłopców z Bukowiny i okolicy. W jego domu miała siedzibę pierwsza poczta w Bukowinie.

Pochodził z Roztok-Brzezin na Sądecczyźnie. W latach 30. przybył do Bukowiny Tatrzańskiej i ożenił się z Rozalią Stachoń-Jochymiok. Wraz z Karolem Stachoniem zajmowali się obsługą kina objazdowego w latach powojennych. Był również operatorem kina „Wierchy”, działającego w Domu Ludowym do lat 70.

Artystka fotografik. Pierwszy okres jej pracy zawodowej, artystycznej i społecznej w dziedzinie fotografii związany jest z Warszawą (do 1944), drugi okres dotyczy Wrocławia (1945-52), a trzeci rozpoczął się w 1952, gdy osiadła w Zakopanem i objęła swymi zainteresowaniami Podtatrze i Tatry. W Zakopanem w 1952-74 prowadziła w Muzeum Tatrzańskim pracownię fotograficzną. Jej fotografie o charakterze etnograficznym i krajobrazowym ukazały się w wielu albumach i książkach. Krystyna Gorazdowska miała również wiele wystaw indywidualnych, m.in. dwie wystawy w Domu Ludowym w Bukowinie Tatrzańskiej, w 1967 r. i 1997 r. Była członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Fotograficznego i Związku Polskich Artystów Fotografików, a w 1957 nadano jej tytuł „Międzynarodowego Artysty Fotografika”. Krystyna Gorazdowska pokochała nad życie Tatry, Podhale i Bukowinę Tatrzańską. Zbiór negatywów związanych z Bukowiną i bukowianami od 1994 r. znajduje się w posiadaniu Domu Ludowego.

Urodziła się na Łysej Polanie, gdzie jej ojciec, Jędrzej Dziadoń był leśniczym. Od dziecięcych lat towarzyszyła jej muzyka. Częstym gościem w domu był Bartłomiej Obrochta, u którego pobierała pierwsze lekcje gry na skrzypcach. Ze względu na niechęć ojca do jej pasji, pod jego nieobecność sięgała po skrzypce i grała. Jej wielkim sprzymierzeńcem był Władysław hrabia Zamoyski. Polecił on przywieźć Brońci wspaniałe skrzypce z Wiednia a Jędrzeja przekonał, by ten pozwolił jej grać. W rodzinnej kapeli Dziadoniów została prymistką mając 12 lat. Mimo wielu domowych obowiązków niebawem założyła własną kapelę, uczyła gry na skrzypcach młodych muzykantów. Często grywała na weselach, zabawach oraz w zespole działającym przy Domu Ludowym. Oficjalnie jako pierwsza kobieta muzykantka - prymistka z Podhala wystąpiła w 1952 roku, kiedy to na Pierwszym Podhalańskim Popisie Konkursowym Ludowych Muzyk Góralskich w Zakopanem jej zespół otrzymał  II miejsce, a ona zdobyła specjalną nagrodę „Najlepszego Prymisty”. Była ciepłą, wzbudzającą jednocześnie wielki szacunek i respekt osobą, która potrafiła skupić wokół siebie zarówno dzieci, jak i wybitnych muzykantów.

Muzyk, twórca ludowy. Już od najmłodszych lat pasjonowała go muzyka. Prowadząca zajęcia muzyczne w szkole Bronisława Dziadoń- Konieczna, widząc talent małego Gienka, kazała mu przyjść do siebie do domu na lekcje skrzypiec. Z czasem ta wielka pasja stała się jego największą miłością – miłością do muzyki góralskiej. Przez całe życie była ona sposobem na widzenie otaczającego świata. „Grając na swoich skrzypcach potrafił oddać hołd Stwórcy, opowiedzieć historię o początku i końcu ludzkiego żywota, historię o zbójnikach, przewodnikach, bacach pędzących swoje owce, historię o zakazanej miłości i o zdradzie, o nienawiści i przyjaźni” - wspomina jego uczeń Bartłomiej Koszarek. W latach 1959- 1965 jako juhas wypasał owce w Bieszczadach. W kolejnych latach,  do 1985 roku zajmował się chałupniczo wyrabianiem przedmiotów ze skóry dla Cepelii.  Będąc członkiem kapeli Zespołu Regionalnego „Podhale ”  w latach 1959- 1983 występował w prawie wszystkich krajach Europy, w USA i w Algierii. Był laureatem wielu nagród i odznaczeń, m.in. Nagrody Oskara Kolberga. Występował w serialu dokumentalnym „Siedem grzechów głównych po góralsku”, do którego scenariusz napisał ks. prof. Józef Tischner.

Autor sztuk teatralnych, poeta, reżyser i aktor teatralny, tancerz i śpiewak. Staraniem Franciszka Ćwiżewicza, uzyskał stypendium Towarzystwa Przyjaciół Bukowiny, dzięki czemu mógł kontynuować naukę w Męskim Liceum Handlowym Zgromadzenia Kupców w Warszawie. Egzamin maturalny zdał w 1936 roku. Po powrocie do Bukowiny z ogromnym zaangażowaniem oddał się pracy społecznej i działalności w ruchu regionalnym. Pozostając członkiem Teatru i Chóru Włościańskiego, był jednocześnie działaczem „Strzelca” i komendantem Straży Pożarnej. Tworzył wiersze i sztuki teatralne, m.in. „Zatraceniec”, „Portki”, „Zielone obycaje” i „Wesele góralskie”. Po śmierci Franciszka Ćwiżewicza został prezesem Spółdzielni Kulturalno-Oświatowej Dom Ludowy. Sztuki teatralne reżyserowane przez Pitoraka cieszyły się ogromnym powodzeniem i uznaniem. „Zatraceniec” został nagrodzony przez Zarząd Główny Społecznego Komitetu Przeciwalkoholowego i doczekał się ekranizacji telewizyjnej w reżyserii Adama Hanuszkiewicza. Był pomysłodawcą i inicjatorem stałej corocznej imprezy „Sabałowe Bajania” - konkursu gawędziarzy, śpiewaków i instrumentalistów ludowych, zorganizowanego po raz pierwszy w 1967 roku.

Pochodziła z Gliczarowa. Po ślubie zamieszkała w Bukowinie Tatrzańskiej i podjęła pracę jako gospodyni domowa u państwa Ćwiżewiczów. W późniejszych latach, dbała o czystość i porządek w całym Domu Ludowym. Mieszkając w nim przez czterdzieści lat, stała się osobą wprost utożsamianą z tym miejscem. Do dnia dzisiejszego wspomina się ją z wielkim sentymentem i  powraca jako bohaterka wielu opowieści i anegdot. Popularne jest stwierdzenie, że „kieby nie Gosposia, to by juz chałpy nie było”, ponieważ niejeden pożar w zarodku stłumiła. W Domu Ludowym izbę, w której mieszkała nadal nazywa się „U Gosposi”.

Miał za sobą nie tylko kilkuletnią pracę nauczycielską, ale także udział w legionach Józefa Piłsudskiego, rosyjską niewolę i obóz internowanych. Przybył do Bukowiny w 1922 r., by objąć kierownictwo w tutejszej szkole powszechnej. Wraz z żoną Michaliną zakładali Teatr i Chór Włościański, organizowali bibliotekę, kursy haftu oraz kroju i szycia odzienia góralskiego. To z ich inicjatywy odbywały się pierwsze w Bukowinie konkursy tańca, śpiewu i muzyki. Franciszek Ćwiżewicz był pomysłodawcą budowy Domu Ludowego, przeprowadzenia utwardzenia głównej drogi przez wieś, utworzenia agencji pocztowej, powołania do życia Kasy Stefczyka, tworzenia podwalin pod lokalny ruch spółdzielczy, założenia Spółdzielni Elektryfikacyjnej i budowy elektrowni. Wybuch II wojny światowej pokrzyżował kolejne plany. Franciszek Ćwiżewicz trafił do niemieckiego więzienia „Palace”, nazywanego „Katownią Podhala”. Po wojnie przy jego walnym udziale doszło do budowy drogi do Jurgowa, budowy wodociągu i utworzenia Spółdzielni Samopomoc Chłopska. Przez władze komunistyczne został uznany za wroga tamtej rzeczywistości i odsunięty od pracy nauczycielskiej i społecznej.

Został zawiązany w 1924 r. pod kierownictwem Franciszka Ćwiżewicza i Juliana Karłowicza. W tym samym roku Komitet wystosował Odezwę o potrzebie budowy Domu Ludowego. Podpisali ją: Franciszek Ćwiżewicz, Stanisław Kuchta, Antoni Chowaniec, Michalina Stożek (po mężu Ćwiżewicz), Stanisław Kuruc, Franciszek Budz, Jędrzej Kramarz, Roman Koszarek, Jan Kuruc.

Podhalanin z Szaflar, pracownik Ministerstwa Skarbu, który stanął na czele Rady Nadzorczej Stowarzyszenia Dom Ludowy. Przez wiele lat wspierał młodych górali, którzy chcieli się kształcić. Zapewniał im edukację w warszawskich szkołach. Pisał również artykuły dotyczące Bukowiny m.in. do „Gazety Podhalańskiej”. Był jednym z najbardziej aktywnych działaczy powstałego w 1926 r. Towarzystwa Przyjaciół Bukowiny, które zabiegało o przyznawanie dotacji i pożyczek bankowych na rzecz budowy Domu Ludowego.